اما کازرون از زمان ساسانیان به چشم سر می توان دید. در کمال شکوه و عظمت. با داغ نقش های فراوان کنده بر ران کوه هایش و سنگ نبشته ها به خط پهلوی و شهری سر از خاک در آورده با آتشکده های بزرگ سنگی و ستون های افتاده کاخی و خلاصه مجسمه ها و سفال ها و کاشی ها و غیره. گویا تختگاه بهاره شاپور اول شهر شاپور یا بیشاپور بوده که شاید حمله عرب ویرانش کرده باشد. مردم آن به محلی که خرابه هایش نزدیک کازرون است و "گازرگاه" مینامندش کوچ کرده اند. و اینجا را هم به نظر میرسد زلزله ای ویران کرده باشد و زنده هایش را کازرون پذیرفته است. در این کوچ قدم به قدم و قرن ها و قرن ها یک جای دیگر هم بنام "جَدِس" در نزدیکی ده دریس فعلی به ما نشان میدهد که شاید مدتی هم اجداد کازرونی ها در آنجا زندگی داشته اند.

خود کازرون روزگاری یکی از مراکز معروف پارچه بافی بوده و پارچه اش را به بیشتر کشور های دنیا می برده اند و "توزی" نام داشته است. چون بر سر راه بازرگانی که از بندر بوشهر شروع می شده واقع بوده تجارتش رونق فراوان داشته و محل عبور قافله های بزرگ مشرق بوده است. بعد ها به تدریج همه چشمه های برکتش خشکیدند. خاکش حاصلخیز است.. خرما و غلات و مرکبات و حبوبات و پنبه از محصولات عمده این شهر است.

بعضی کازرون را شهر سبز لقب داده اند . در بهار واقعا سبزش، با شقایق ها و شب بو ها و بابونه های وحشی و عطر بهار نارنجش شامه انسان را نوازش می دهد، تابستان هایش گرم و خشک و طاقت فرساست. با این حال ییلاق بوشهری ها و برازجانی های اصیل به شمار می آید.

زبان مردم منطقه از ناحیه شمال غربی تا بغل گوش کازرون لری (شعبه بختیاری و بویراحمدی) است. اما در خود کازرون به زبان فارسی لهجه داری حرف می زنند که باز تاثیر زیادی از لُری گرفته و به هر حال به گوش تهرانی ها چندان آشنا نیست.

شاید غم نان و بی دل و دماغی مردم و گرایش شدید مذهبی، نگذاشته است که موسیقی در کازرون پر و بالی بگیرد. موسیقی رایج در کازرون همان ترانه ها و آهنگ های دهات غربی و شمال غربی یعنی لری بویر احمدی است. آوازش هم شروه است که در محل به فایز خوانی یا دشتی معروف است و کمی تفاوت با شروه دشتستانی دارد. ولی این خود خصوصیت شروه است که در هر منطقه از جنوب فارس و خوزستان و بنادر کمی متفاوت از هم می خوانند. اما بهترین تجلی گاه موسیقی (صدایی یا آوازی) خاص کازرون (سروک soruk) است که عبارت از تک بیتی هایی است که غالبا زنها با صدایی خیلی زیر در عروسی ها می خوانند. قصه یا به قول مردم محل متیلک های ناب و مثل ها و شعر های عامیانه در زبان مردم فراوان است.

طبیعت کازرون

             دشت برم کازرون

  نرگس زار گره بالاده